دانشنامه
راهنمای انتخاب مته مناسب قلاویز
برای اینکه قلاویز درست و تمیز در سوراخ بنشیند، باید قبلش سوراخ را با مته‌ای به اندازهٔ دقیق سوراخ کنید. سایز مته = سایز اسمی قلاویز − گام. اگر مته کوچک‌تر باشد، قلاویز نمی‌چرخد و می‌شکند؛ اگر بزرگ‌تر باشد، رزوه لق و بی‌دوام می‌شود.
💡 قانون طلایی: سایز مته = سایز اسمی − گام. مثال: برای قلاویز M8 با گام ۱.۲۵ میل، سایز مته = ۸ − ۱.۲۵ = ۶.۷۵ میل (در عمل از متهٔ ۶.۸ استفاده می‌شود).
🔧 جدول تعاملی سایز مته (DIN 13-1)
روی هر سایز قلاویز (دنده) کلیک کنید تا گام، سایز سوراخ متهٔ صحیح و نمودار بصری آن نمایش داده شود. نمودار سه‌رنگ نشان می‌دهد چه مقدار از سایز اسمی صرف گام، سوراخ مته و رزوهٔ مفید می‌شود.
M2 — گام 0.4 mm
سایز M2گام 0.4 mm → سوراخ مته 1.6 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 2 − 0.4 = 1.6 mm (در عمل از متهٔ 1.6 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M2.5 — گام 0.45 mm
سایز M2.5گام 0.45 mm → سوراخ مته 2.05 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 2.5 − 0.45 = 2.05 mm (در عمل از متهٔ 2.05 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M3 — گام 0.5 mm
سایز M3گام 0.5 mm → سوراخ مته 2.5 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 3 − 0.5 = 2.5 mm (در عمل از متهٔ 2.5 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M3.5 — گام 0.6 mm
سایز M3.5گام 0.6 mm → سوراخ مته 2.9 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 3.5 − 0.6 = 2.9 mm (در عمل از متهٔ 2.9 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M4 — گام 0.7 mm
سایز M4گام 0.7 mm → سوراخ مته 3.3 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 4 − 0.7 = 3.3 mm (در عمل از متهٔ 3.3 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M5 — گام 0.8 mm
سایز M5گام 0.8 mm → سوراخ مته 4.2 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 5 − 0.8 = 4.2 mm (در عمل از متهٔ 4.2 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M6 — گام 1 mm
سایز M6گام 1 mm → سوراخ مته 5 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 6 − 1 = 5 mm (در عمل از متهٔ 5 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M7 — گام 1 mm
سایز M7گام 1 mm → سوراخ مته 6 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 7 − 1 = 6 mm (در عمل از متهٔ 6 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M8 — گام 1.25 mm
سایز M8گام 1.25 mm → سوراخ مته 6.8 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 8 − 1.25 = 6.75 mm (در عمل از متهٔ 6.8 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M10 — گام 1.5 mm
سایز M10گام 1.5 mm → سوراخ مته 8.5 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 10 − 1.5 = 8.5 mm (در عمل از متهٔ 8.5 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M12 — گام 1.75 mm
سایز M12گام 1.75 mm → سوراخ مته 10.2 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 12 − 1.75 = 10.25 mm (در عمل از متهٔ 10.2 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M14 — گام 2 mm
سایز M14گام 2 mm → سوراخ مته 12 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 14 − 2 = 12 mm (در عمل از متهٔ 12 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M16 — گام 2 mm
سایز M16گام 2 mm → سوراخ مته 14 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 16 − 2 = 14 mm (در عمل از متهٔ 14 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M18 — گام 2.5 mm
سایز M18گام 2.5 mm → سوراخ مته 15.5 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 18 − 2.5 = 15.5 mm (در عمل از متهٔ 15.5 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M20 — گام 2.5 mm
سایز M20گام 2.5 mm → سوراخ مته 17.5 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 20 − 2.5 = 17.5 mm (در عمل از متهٔ 17.5 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M22 — گام 2.5 mm
سایز M22گام 2.5 mm → سوراخ مته 19.5 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 22 − 2.5 = 19.5 mm (در عمل از متهٔ 19.5 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M24 — گام 3 mm
سایز M24گام 3 mm → سوراخ مته 21 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 24 − 3 = 21 mm (در عمل از متهٔ 21 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M27 — گام 3 mm
سایز M27گام 3 mm → سوراخ مته 24 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 27 − 3 = 24 mm (در عمل از متهٔ 24 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M30 — گام 3.5 mm
سایز M30گام 3.5 mm → سوراخ مته 26.5 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 30 − 3.5 = 26.5 mm (در عمل از متهٔ 26.5 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M33 — گام 3.5 mm
سایز M33گام 3.5 mm → سوراخ مته 29.5 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 33 − 3.5 = 29.5 mm (در عمل از متهٔ 29.5 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
M36 — گام 4 mm
سایز M36گام 4 mm → سوراخ مته 32 mm
گامسوراخ متهرزوهٔ مفید
محاسبه: 36 − 4 = 32 mm (در عمل از متهٔ 32 استفاده می‌شود) — ⚠️ سهم رزوهٔ مفید بسیار کم است؛ برای مواد نرم، مته ۰.۱ mm کوچک‌تر انتخاب کنید.
روش صحیح سوراخ‌کاری قبل از قلاویز
- سوراخ‌کاری با متهٔ عمود: مته باید کاملاً عمود بر سطح باشد. کج بودن = قلاویز شکسته یا کج.
- خنک‌کاری: در فلزات، حتماً از روغن برش استفاده کنید. خشک سوراخ کردن = سوختن مته و سخت شدن فلز.
- پلکانی سوراخ کنید: برای سوراخ‌های عمیق، هر ۵ میلی‌متر مته را بیرون بکشید و خرده‌ها را تخلیه کنید.
- لبه‌زدایی: پس از سوراخ‌کاری، لبهٔ سوراخ را با قلاویز‌زن دستی یا فرز انگشتی کمی گرد کنید. این کار شروع قلاویز را آسان‌تر می‌کند.
- شروع قلاویز: قلاویز را کاملاً عمود نگه دارید، با فشار ملایم بچرخانید. وقتی چند دور اول رفت، فشار را بردارید.
- برگشت: هر نیم دور چرخش رو به جلو، یک‌چهارم دور برگردید تا خرده‌ها بشکند و قلاویز گیر نکند.
نکات مهم
- برای مواد نرم (آلومینیوم، برنج) می‌توانید سایز مته را ۰.۱ میل کوچک‌تر بگیرید تا رزوه محکم‌تر شود.
- برای مواد سخت (استیل، فولاد) سایز مته را ۰.۱ میل بزرگ‌تر بگیرید تا قلاویز راحت‌تر بچرخد.
- اگر قلاویز گیر کرد، هرگز با زور ادامه ندهید. مته را برگردانید، سوراخ را تمیز کنید و از روان‌کننده بیشتری استفاده کنید.
- برای سوراخ‌های کور (انتها بسته)، عمق سوراخ را حداقل ۲ برابر سایز اسمی بیشتر بگیرید تا خرده‌ها جا بشکنند.
گام‌های استاندارد متریک
اگر فقط سایز اسمی (مثلاً M8) را دارید و گام را نمی‌دانید، در بیشتر موارد منظور گام درشت است. جدول بالا بر اساس گام درشت استاندارد است. گام ریز با پسوند × مشخص می‌شود (مثلاً M8×1).